Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán và bao trái cho cây ăn quả giúp nâng cao năng suất và chất lượng trái
Trong sản xuất cây ăn quả hiện đại, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật tiên tiến đóng vai trò quyết định đến năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của vườn cây. Theo Viện Cây ăn quả miền Nam, kỹ thuật tỉa cành, tạo tán và bao trái trước thu hoạch đã được chứng minh là giải pháp hiệu quả, được ứng dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia có nền nông nghiệp phát triển. Tại Việt Nam, các kỹ thuật này đã bắt đầu được áp dụng nhưng nhìn chung vẫn còn hạn chế, chưa đồng bộ và chưa đúng quy trình, đặc biệt là khâu tỉa cành, tạo tán nên hiệu quả mang lại chưa cao như kỳ vọng của nhà vườn.
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa vừa mang lại thuận lợi cho cây ăn quả sinh trưởng mạnh mẽ, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro như giông bão, sâu bệnh phát sinh mạnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng trái. Chính vì vậy, việc tỉa cành, tạo tán hợp lý kết hợp với bao trái đúng kỹ thuật là giải pháp quan trọng giúp cây sinh trưởng cân đối, hạn chế tác động bất lợi từ môi trường, đồng thời nâng cao giá trị thương phẩm của sản phẩm thu hoạch.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: trung tâm nuôi cấy mô uy tín
Vai trò của tỉa cành, tạo tán trong giai đoạn kiến thiết cơ bản
Tỉa cành, tạo tán chủ yếu được thực hiện trong giai đoạn kiến thiết cơ bản của cây ăn quả, thường kéo dài từ năm thứ nhất đến năm thứ ba sau trồng. Mục tiêu của công đoạn này là hình thành bộ khung cây vững chắc, cân đối, có khả năng tiếp nhận ánh sáng đầy đủ và phân bố đều trong toàn bộ tán cây. Khi tán cây được tạo đúng kỹ thuật, ánh sáng sẽ xuyên đều vào bên trong, giúp tăng hiệu quả quang hợp, giảm sâu bệnh và tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc cũng như thu hoạch sau này.
Bên cạnh đó, tạo tán còn giúp khống chế chiều cao cây trong tầm kiểm soát, hạn chế tình trạng cây phát triển quá cao gây khó khăn cho quản lý vườn và thu hái. Bộ khung cành chính được hình thành hợp lý sẽ giúp cây chống chịu tốt hơn với gió bão, hạn chế đổ ngã, gãy cành và tạo nền tảng cho sự phát triển của các cành cấp thấp và cành mang trái sau này.
Việc duy trì sự cân bằng giữa sinh trưởng dinh dưỡng và sinh trưởng sinh sản là yếu tố then chốt trong sản xuất cây ăn quả bền vững. Tỉa cành, tạo tán đúng cách sẽ giúp điều chỉnh tỷ lệ lá và trái ở mức tối ưu, đảm bảo cây luôn duy trì khả năng cho trái ổn định, chất lượng cao và kéo dài tuổi thọ vườn cây.
Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán đối với cây có múi
Đối với nhóm cây có múi như cam, quýt, bưởi, sau khi trồng cần đảm bảo tưới nước đầy đủ để cây nhanh chóng phục hồi bộ rễ. Khi cây bắt đầu xuất hiện đợt tượt non đầu tiên, đây là thời điểm thích hợp để tiến hành bấm ngọn tạo tán.
Vị trí bấm ngọn thường cách mắt ghép khoảng 50–60 cm. Việc bấm ngọn nhằm kích thích các mầm ngủ phát triển, tạo điều kiện cho cành bên hình thành. Từ thân chính, chọn ra 3 cành khỏe, thẳng, phân bố đều theo các hướng khác nhau làm cành cấp 1. Các cành này cần được cố định bằng tre hoặc dây để tạo với thân chính một góc khoảng 35–40 độ, giúp cành phát triển vững chắc và hạn chế gãy đổ.
Khi cành cấp 1 phát triển đạt chiều dài khoảng 50–80 cm, tiến hành cắt đọt để kích thích mầm ngủ trên cành phát triển thành cành cấp 2. Mỗi cành cấp 1 chỉ nên giữ lại 2–3 cành cấp 2, phân bố cách nhau từ 15–20 cm và tạo góc 30–35 độ so với cành cấp 1. Tương tự, cành cấp 2 tiếp tục được cắt đọt để hình thành cành cấp 3. Cành cấp 3 không hạn chế về số lượng nhưng cần loại bỏ những cành mọc quá dày, quá yếu hoặc mọc vào trong tán. Sau khoảng 3 năm, cây sẽ có bộ tán cân đối, thông thoáng và sẵn sàng bước vào giai đoạn kinh doanh.
Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán cho cây xoài
Đối với cây xoài, việc tạo tán thường được bắt đầu sau một năm trồng. Bấm ngọn ở độ cao khoảng 0,6–0,8 m tính từ mặt đất. Sau khi bấm ngọn, cây sẽ phát sinh nhiều chồi mới, chỉ giữ lại 3–4 chồi khỏe, phân bố theo các hướng khác nhau để tạo tán cân đối.
Một số giống xoài có xu hướng mọc cành thẳng đứng, cần áp dụng biện pháp dùng dây hoặc vật nặng kéo cành xuống để tạo dáng cành ngang, giúp tăng khả năng ra hoa, đậu trái. Khi cành cấp 1 phát triển đủ 3 tầng lá thì tiến hành tỉa tiếp để hình thành cành cấp 2. Sau mỗi vụ thu hoạch, cần tỉa bỏ các cành sâu bệnh, cành già, cành vượt mọc trong tán để duy trì sự thông thoáng và sức sống cho cây.
Tạo tán cho cây ăn quả nhỏ và các lưu ý chung
Đối với cây ăn quả nhỏ hoặc cây còn non, việc tỉa cành tạo tán cần được thực hiện nhẹ nhàng nhưng định hướng rõ ràng. Thường cắt bỏ ngọn cây ở độ cao 0,8–1 m, đồng thời loại bỏ các cành mọc dày, cành vượt, cành đan chéo. Chỉ giữ lại 3–4 cành chính phân bố đều quanh thân, cành thấp nhất cách mặt đất từ 50–80 cm. Sau 12–18 tháng trồng, tiếp tục tỉa bỏ các cành mọc thẳng đứng, cành mọc vào trong tán hoặc bị che khuất để hoàn thiện bộ khung cây.
Kỹ thuật bao trái và lợi ích mang lại
Trong những năm gần đây, kỹ thuật bao trái trước thu hoạch ngày càng được nhiều nhà vườn quan tâm và áp dụng rộng rãi. Nhiều nghiên cứu của SOFRI cho thấy bao trái giúp hạn chế tổn thương vỏ quả, giảm sâu bệnh, tránh tác động của côn trùng và chim chóc, cải thiện màu sắc vỏ trái, hạn chế nám nắng và đặc biệt là giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng.
Hiện nay, trên thị trường có nhiều loại bao trái như bao PE, bao vải không dệt, bao giấy Đài Loan, bao vi lỗ BOPP. Tùy theo loại cây và mục đích sử dụng, nhà vườn lựa chọn vật liệu bao phù hợp. Thời điểm bao trái thường được áp dụng khi trái đã qua giai đoạn rụng sinh lý hoặc sau khi tỉa trái, lúc trái bước vào giai đoạn phát triển ổn định.
Ví dụ, đối với bưởi Năm Roi, bao trái từ 10–16 tuần sau khi đậu trái giúp cải thiện rõ rệt màu sắc vỏ. Trước thu hoạch khoảng 2 tháng nên tháo bao để trái lên màu đẹp hơn. Trên xoài Cát Chu, bao trái bằng bao vi lỗ ở giai đoạn 35 ngày sau đậu quả giúp vỏ trái sáng, bóng mà không ảnh hưởng đến chất lượng bên trong. Đối với mít, bao trái khi quả đạt đường kính 5–7 cm giúp hạn chế sâu đục quả, bệnh thối quả và nâng cao mẫu mã thương phẩm.
Kết luận
Tỉa cành, tạo tán và bao trái là ba kỹ thuật quan trọng, bổ trợ chặt chẽ cho nhau trong sản xuất cây ăn quả bền vững. Khi được áp dụng đúng quy trình, cây sinh trưởng cân đối, ít sâu bệnh, cho năng suất ổn định và trái có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thị trường. Đây cũng là những kỹ thuật nền tảng được áp dụng rộng rãi tại các địa chỉ vườn ươm cây giống, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị kinh tế cho nhà vườn trong dài hạn.
Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.
Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán và bao trái cho cây ăn quả giúp nâng cao năng suất và chất lượng trái
Trong sản xuất cây ăn quả hiện đại, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật tiên tiến đóng vai trò quyết định đến năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của vườn cây. Theo Viện Cây ăn quả miền Nam, kỹ thuật tỉa cành, tạo tán và bao trái trước thu hoạch đã được chứng minh là giải pháp hiệu quả, được ứng dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia có nền nông nghiệp phát triển. Tại Việt Nam, các kỹ thuật này đã bắt đầu được áp dụng nhưng nhìn chung vẫn còn hạn chế, chưa đồng bộ và chưa đúng quy trình, đặc biệt là khâu tỉa cành, tạo tán nên hiệu quả mang lại chưa cao như kỳ vọng của nhà vườn.
Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa vừa mang lại thuận lợi cho cây ăn quả sinh trưởng mạnh mẽ, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro như giông bão, sâu bệnh phát sinh mạnh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng trái. Chính vì vậy, việc tỉa cành, tạo tán hợp lý kết hợp với bao trái đúng kỹ thuật là giải pháp quan trọng giúp cây sinh trưởng cân đối, hạn chế tác động bất lợi từ môi trường, đồng thời nâng cao giá trị thương phẩm của sản phẩm thu hoạch.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: trung tâm nuôi cấy mô uy tín
Vai trò của tỉa cành, tạo tán trong giai đoạn kiến thiết cơ bản
Tỉa cành, tạo tán chủ yếu được thực hiện trong giai đoạn kiến thiết cơ bản của cây ăn quả, thường kéo dài từ năm thứ nhất đến năm thứ ba sau trồng. Mục tiêu của công đoạn này là hình thành bộ khung cây vững chắc, cân đối, có khả năng tiếp nhận ánh sáng đầy đủ và phân bố đều trong toàn bộ tán cây. Khi tán cây được tạo đúng kỹ thuật, ánh sáng sẽ xuyên đều vào bên trong, giúp tăng hiệu quả quang hợp, giảm sâu bệnh và tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc cũng như thu hoạch sau này.
Bên cạnh đó, tạo tán còn giúp khống chế chiều cao cây trong tầm kiểm soát, hạn chế tình trạng cây phát triển quá cao gây khó khăn cho quản lý vườn và thu hái. Bộ khung cành chính được hình thành hợp lý sẽ giúp cây chống chịu tốt hơn với gió bão, hạn chế đổ ngã, gãy cành và tạo nền tảng cho sự phát triển của các cành cấp thấp và cành mang trái sau này.
Việc duy trì sự cân bằng giữa sinh trưởng dinh dưỡng và sinh trưởng sinh sản là yếu tố then chốt trong sản xuất cây ăn quả bền vững. Tỉa cành, tạo tán đúng cách sẽ giúp điều chỉnh tỷ lệ lá và trái ở mức tối ưu, đảm bảo cây luôn duy trì khả năng cho trái ổn định, chất lượng cao và kéo dài tuổi thọ vườn cây.
Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán đối với cây có múi
Đối với nhóm cây có múi như cam, quýt, bưởi, sau khi trồng cần đảm bảo tưới nước đầy đủ để cây nhanh chóng phục hồi bộ rễ. Khi cây bắt đầu xuất hiện đợt tượt non đầu tiên, đây là thời điểm thích hợp để tiến hành bấm ngọn tạo tán.
Vị trí bấm ngọn thường cách mắt ghép khoảng 50–60 cm. Việc bấm ngọn nhằm kích thích các mầm ngủ phát triển, tạo điều kiện cho cành bên hình thành. Từ thân chính, chọn ra 3 cành khỏe, thẳng, phân bố đều theo các hướng khác nhau làm cành cấp 1. Các cành này cần được cố định bằng tre hoặc dây để tạo với thân chính một góc khoảng 35–40 độ, giúp cành phát triển vững chắc và hạn chế gãy đổ.
Khi cành cấp 1 phát triển đạt chiều dài khoảng 50–80 cm, tiến hành cắt đọt để kích thích mầm ngủ trên cành phát triển thành cành cấp 2. Mỗi cành cấp 1 chỉ nên giữ lại 2–3 cành cấp 2, phân bố cách nhau từ 15–20 cm và tạo góc 30–35 độ so với cành cấp 1. Tương tự, cành cấp 2 tiếp tục được cắt đọt để hình thành cành cấp 3. Cành cấp 3 không hạn chế về số lượng nhưng cần loại bỏ những cành mọc quá dày, quá yếu hoặc mọc vào trong tán. Sau khoảng 3 năm, cây sẽ có bộ tán cân đối, thông thoáng và sẵn sàng bước vào giai đoạn kinh doanh.
Kỹ thuật tỉa cành, tạo tán cho cây xoài
Đối với cây xoài, việc tạo tán thường được bắt đầu sau một năm trồng. Bấm ngọn ở độ cao khoảng 0,6–0,8 m tính từ mặt đất. Sau khi bấm ngọn, cây sẽ phát sinh nhiều chồi mới, chỉ giữ lại 3–4 chồi khỏe, phân bố theo các hướng khác nhau để tạo tán cân đối.
Một số giống xoài có xu hướng mọc cành thẳng đứng, cần áp dụng biện pháp dùng dây hoặc vật nặng kéo cành xuống để tạo dáng cành ngang, giúp tăng khả năng ra hoa, đậu trái. Khi cành cấp 1 phát triển đủ 3 tầng lá thì tiến hành tỉa tiếp để hình thành cành cấp 2. Sau mỗi vụ thu hoạch, cần tỉa bỏ các cành sâu bệnh, cành già, cành vượt mọc trong tán để duy trì sự thông thoáng và sức sống cho cây.
Tạo tán cho cây ăn quả nhỏ và các lưu ý chung
Đối với cây ăn quả nhỏ hoặc cây còn non, việc tỉa cành tạo tán cần được thực hiện nhẹ nhàng nhưng định hướng rõ ràng. Thường cắt bỏ ngọn cây ở độ cao 0,8–1 m, đồng thời loại bỏ các cành mọc dày, cành vượt, cành đan chéo. Chỉ giữ lại 3–4 cành chính phân bố đều quanh thân, cành thấp nhất cách mặt đất từ 50–80 cm. Sau 12–18 tháng trồng, tiếp tục tỉa bỏ các cành mọc thẳng đứng, cành mọc vào trong tán hoặc bị che khuất để hoàn thiện bộ khung cây.
Kỹ thuật bao trái và lợi ích mang lại
Trong những năm gần đây, kỹ thuật bao trái trước thu hoạch ngày càng được nhiều nhà vườn quan tâm và áp dụng rộng rãi. Nhiều nghiên cứu của SOFRI cho thấy bao trái giúp hạn chế tổn thương vỏ quả, giảm sâu bệnh, tránh tác động của côn trùng và chim chóc, cải thiện màu sắc vỏ trái, hạn chế nám nắng và đặc biệt là giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng.
Hiện nay, trên thị trường có nhiều loại bao trái như bao PE, bao vải không dệt, bao giấy Đài Loan, bao vi lỗ BOPP. Tùy theo loại cây và mục đích sử dụng, nhà vườn lựa chọn vật liệu bao phù hợp. Thời điểm bao trái thường được áp dụng khi trái đã qua giai đoạn rụng sinh lý hoặc sau khi tỉa trái, lúc trái bước vào giai đoạn phát triển ổn định.
Ví dụ, đối với bưởi Năm Roi, bao trái từ 10–16 tuần sau khi đậu trái giúp cải thiện rõ rệt màu sắc vỏ. Trước thu hoạch khoảng 2 tháng nên tháo bao để trái lên màu đẹp hơn. Trên xoài Cát Chu, bao trái bằng bao vi lỗ ở giai đoạn 35 ngày sau đậu quả giúp vỏ trái sáng, bóng mà không ảnh hưởng đến chất lượng bên trong. Đối với mít, bao trái khi quả đạt đường kính 5–7 cm giúp hạn chế sâu đục quả, bệnh thối quả và nâng cao mẫu mã thương phẩm.
Kết luận
Tỉa cành, tạo tán và bao trái là ba kỹ thuật quan trọng, bổ trợ chặt chẽ cho nhau trong sản xuất cây ăn quả bền vững. Khi được áp dụng đúng quy trình, cây sinh trưởng cân đối, ít sâu bệnh, cho năng suất ổn định và trái có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thị trường. Đây cũng là những kỹ thuật nền tảng được áp dụng rộng rãi tại các địa chỉ vườn ươm cây giống, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị kinh tế cho nhà vườn trong dài hạn.
Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.